|
Trends in de farmacie
nr 7, juli 2010
De nieuwsbrief 'Trends in de farmacie' is een uitgave van PAOPractinet en wordt automatisch toegezonden aan abonnees en relaties van PAOPractinet en PAOFarmacie.
Hart en vaten
• Bètablokkers lijken gunstig te werken bij COPD-patienten
Huisarts-onderzoeker Rutten toonde in een observationele studie aan dat langetemijn behandeling met betablokkers (bv als medicatie bij hart- en vaatziekten) gunstig werken bij een tegelijkertijd bestaande comorbiditeit van COPD. Ze reduceren het risico op exacerbaties en verbeteren de overleving. Dit druist ogenschijnlijk tegen het gevoel van farmacologen in, omdat deze middelen brochospasmen kunnen veroorzaken en betasympaticomimetica tegenwerken. Maar deze gedachtegang blijkt niet juist, aldus Rutten in dit interview. Uit dierproeven blijkt dat door upregulatie van beta-2-receptoren op de longen betasympathicomimetica effectiever werken. Lees zijn beschouwing en uitleg in PW2010, nr 25: blz 14-15
• Ranolazine (Ranexa®): wat is de plaats bij angina pectoris
Wanneer er onvoldoende effect wordt bereikt of als er een contra-indicatie bestaat voor de gebruikelijke onderhoudsmiddelen (betablokkers/nitraten/calciumantagonisten) bij stabiele angina pectoris, biedt ranolazine een nieuw aangrijpingspunt. Door een remming van de late natriuminstroom in de hartcel, daalt de intracellulaire natriumaccumulatie en wordt de calciumoverbelasting verlaagd. Dit zou leiden tot een verbetering van de myocardiale relaxatie, waardoor de linker ventrikel beter gaat functioneren. Gezien de beperkte ervaring en het ontbreken van gegevens over de lange termijn, is dit preparaat alleen een mogelijke keuze, wanneer niet wordt uitgekomen met de middelen van eerste keus. Lees het gehele profiel in PS2010, nr 6: blz 58
• Jichtmiddel wellicht nuttig bij angina pectoris
Het jichtmedicijn allopurinol is een goede en veilige anti-ischemische behandeling voor patiënten met stabiele angina pectoris. Het middel verbetert de inspanningstolerantie en zorgt voor later optredende ST-elevaties bij inspanning. Gerandomiseerd, dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek wijst dat uit (Lancet. 2010; doi:10.1016/S0140-6736(10)60391-1). De precieze werking van allopurinol op de hartspier is niet bekend, maar de xanthine-oxidaseremmer allopurinol verlaagt het zuurstofgebruik van de hartspier. Toch biedt het middel volgens de auteurs veel voordelen boven andere middelen: het is goedkoop en geeft minder bijwerkingen dan bètablokkers en nitraten. Ook verlaagt allopurinol hartslag en bloeddruk niet. Lees dit opmerkelijke nieuws in NTvG2010, nr 26: 1220
• Dabigatran (DAB) lijkt gelijk aan warfarine (WAR) bij veneuze trombo-embolie
Deze conclusie trokken de auteurs nadat in een studie (gerandomiseerd, dubbelblind gecontrolleerd) ruim 2500 patienten met een longembolie, diepveneuze trobose of de combinatie van de twee (na intiële behandeling met heparine) gedurende 6 maanden werden behandeld met DAB of WAR (N Eng J Med. 2009;361: 2342-52)
Lees “de consequenties voor de praktijk” in NTvG2010, nr 24: blz 1170
• Statinen en het risico op diabetes mellitus: een meta/analyse
Statinen verminderen de kans op cardiovasculaire incidenten, maar verhogen in geringe mate het risico op het ontstaan van diabetes, was de conclusie in een recent verschenen gerandomisserd onderzoek (JUPITER) met rosuvastatine (Crestor®). Men moet zich door deze nieuwe bijwerking niet laten weerhouden personen met een matig tot sterk verhoogd cardiovasculair risico met een statine te behandelen. Wel moet men dus terughoudend zijn bij patiënten met een laag risico of patiëntencategorieën bij wie nog geen baat is bewezen, aldus het Gebu 2010, nr 6, blz 68
Centraal Zenuwstelsel
• Gabapentine: bepaald geen blockbuster bij pijnbehandeling
Intensieve en misleidende marketing van gabapentine (door achterhouden van tegenvallende bevindingen uit klinische studies van de fabrikant Parke-Davis) heeft het middel de status van een "blockbuster bezorgd bij pijn behandeling. De feiten: de NNT van 6-8 gaat gepaard met een NNT van 8. De positieve effecten van het middel nemen niet toe met de dosering of de duur van de behandeling. Bij acute pijn werkt gabapentine niet. Bij personen met een verhoogd risico op cognitieve beperkingen, evenwichtstoornissen, vallen en oedeem dient men extra op zijn hoede te zijn. Kortom, gabapentine is het middel van laatste keus bij neuropathische pijn, in tegenstelling tot de plaats die het in de richtlijnen in de VS heeft gekregen. Deze conclusie sluit aan bij de richtlijn van het NHG, mede omdat vergelijkend onderzoek met de tot nu toe gebruikelijke middelen totaal ontbreekt, aldus het GeBu2010, nr 6: blz 71
• Febuxostat (Adenuric®): een aanwinst bij jichtmedicatie
Analoog aan allopurinol remt febuxostat het enzym xanthineoxidase (XO). Het is een effectief, selectief en zeer potent remmer van XO. Ook behoeven bij een lichte tot matige nierfunctiestoornis de doseringen geen aanpassing. Op basis van het werkingsmechanisme zal echter bij de grote populatie van undersecretors febuxostat waarschijnlijk niet beter werken dan allopurinol en moet deze groep, in afwachting van nieuwe ontwikkelingen, het voorlopig nog doen met benzbromaron. Febuxostat is nog niet beschikbaar in Nederland, maar is in 2009 al wel door de EMEA toegelaten. Lees het profiel in PS2010, nr 6: blz 54
Luchtwegen
• Zorgstandaarden voor COPD: brede ondersteuning in aantocht voor apothekers
Apothekers moeten zich, na diabetes en CVRM, binnenkort ook voorbereiden op integrale bekostiging voor COPD. VWS heeft in samenwerking met de Landelijke Vereniging Georganiseerde Eerste Lijn voor alle zorgpartijen een website gelanceerd over zorgstandaarden in de praktijk. Diabetes en CVRM staan hierbij nog centraal, maar de zorgstandaard voor COPD volgt spoedig. Lees over de belangrijkste initiatieven in PW2010 nr 25, blz 12
• Meer duidelijkheid over de rol van antibiotica bij COPD
Bij een COPD-exacerbatie worden nogal eens antibiotica voorgeschreven. De effectiviteit is echter beperkt, waarschijnlijk heeft slechts een klein deel van de patienten baat bij antibiotica. De CRP-waarde (gehalte C-reactieve protëine) kan wellicht voorspellen wie dat zijn, aldus promovendus longarts Daniels van de VU. Lees verder PW2010, nr 23: blz 28
Infecties
• Specifieke empirische therapie bij Q-koorts
De meeste patiënten met een thuis opgelopen pneumonie (‘community-acquired pneumonia’) worden in Nederland door de huisarts behandeld, meestal op basis van ziektegeschiedenis en lichamelijk onderzoek, zonder verder laboratoriumonderzoek. Vaak zal behandeld worden met doxycycline, conform de NHG-standaard ‘Acuut hoesten’ en de richtlijn van de Stichting Werkgroep Antibiotica Beleid (SWAB). Weliswaar in een lagere dosering en voor kortere duur dan voor Q-koorts wordt aanbevolen (de aanbevolen dosering in acute situaties is 200 mg 1 dd gedurende 14-21 dagen; 14 dagen bij immunocompetente en 21 dagen bij immuungecompromitteerde patiënten), maar er is een goede kans dat de patiënt toch enigszins effectief behandeld wordt. De SWAB-richtlijn geeft amoxicilline als equivalent van doxycycline bij de behandeling van thuis opgelopen longontsteking, maar dit middel is onwerkzaam tegen een C. burnetii-infectie. Het is dus van groot belang dat men in endemische gebieden bij de keuze van antibiotische therapie rekening houdt met de mogelijkheid van Q-koorts. Lees het gehele onderzoek in NtvG2010, nr 25: blz 1188
• Koorts en diarree bij patiënten met verminderde immuniteit: cave invasieve listeriose
Listeria monocytogenes komt wijd verspreid voor in onze leefomgeving. Een infectie met Listeria loopt men op door het eten van besmet voedsel, zoals bijvoorbeeld bij rauwmelkse kazen die besmet kunnen zijn met Listeria. Bij gezonde mensen lijdt een besmetting tot een milde, zelflimiterende gastro-enteritis. Echter patiënten met een gecompromitteerde cellulaire immuniteit lopen een verhoogd risico op een invasieve listeriose, waarbij de sterfte hoog is. Lees deze klinische les in NTvG2010, nr 24: blz 1151
• ESBL-bacterie floreert mede dankzij reislustigen
Tegen de bacteriën die ESBL (bèta-lactamases) kunnen produceren (bv klebsiella, e.coli) zijn alleen de carbapenems nog werkzaam. In landen waar antibiotica excessief worden gebruikt, zoals in India, Egypte of Thailand, bleken reizigers bij thuiskomst zeer vaak drager te zijn van de EBSL-vormende bacteriën. Lees de stand van zaken in PW2010, nr 23: blz 14
• Een nieuwe effectieve antimalariacombinatie
Een van de gangbare combinatiemiddelen uit de artemisinegroep (artemether + lumefantrine) moet tweemaal per dag worden ingenomen en vereist een vette maaltijd voor een optimale resorptie. Pyronaridine + artesunaat bleek een synergistische effect te hebben en was in een fase-III (eenmaal daags) even effectief als de combinatie artemether + lumefantine (tweemaal daags). Lees dit wetenschapsnieuws in PW2010, nr 23: blz 19
Oncologie
• Dexrazoxaan (ICRF-187) effectief tegen bijwerkingen anthracyclines
Cardiotoxiciteit en extravasatie bij anthracyclinegebruik zijn ernstige complicaties. Hiervoor zijn maar zeer weinig medicamenteuze behandelingen beschikbaar. Bij een groot risico op anthracycline-geïnduceerde cardiotoxiciteit is gebruik van dexrazoxaan gerechtvaardigd. Dexrazoxaan, een prodrug-analogon van de chelator EDTA, is bewezen effectief en weinig toxisch bij gebruik als cardioprotectivum, maar zou wel kunnen leiden tot een verminderd antitumoreffect en het ontstaan van secundaire maligniteiten. Bij anthracycline-extravasaties is dexrazoxaan het middel van eerste keus. Lees deze stand van zaken in NTvG2010, nr 23: 1105
• Nieuw middel hoopgevend bij melanoom
Ipilimumab, het eerste geneesmiddel in zijn klasse, verbeterde de overleving van patienten met een inoperabel melanoom stadium III en IV met 68% (van 6.4 maanden naar 10 maanden). Cytotoxisch T-lymfocyt-geassocieerd antigeen 4 (CTLA-4) remt de T-celactivatie af. Het monoklonaal antilichaam ipilimumab blokkert dit molekuul en stimuleert daardoor de T-cellen om tegen de tumor in aktie te komen. Wel traden in de ipilimumabgroep tot 15% ernstige bijwerkingen op waaraan 2% overleden (N Eng J Med, e-publicatie 5 juni 2010). Lees de samenvatting van dit wetenschapsnieuws in PW2010, nr 26: blz 33
Endocrien
• Bepaal bij chronisch metforminegebruik de vitamine B12 spiegel
De bevinding dat de vitamine B12-concentratie daalt door malabsorptie ten gevolge van behandeling met metformine is eerder gerapporteerd, maar is altijd beschouwd als een probleem van voorbijgaande aard. Nu is aangetoond dat deze daling van de vitamine B12-concentratie juist progressief is. Vitamine B12-concentraties moeten routinematig bepaald worden in patiënten die levenslang metformine krijgen en aangetoonde B12-deficiëntie dient te worden behandeld. Lees verder in PS2010, nr 6: blz 61
• Aspirine aanbevolen voor diabetici ondanks gebrek aan bewijs
Regelmatige inname van acetylsalicylzuur voorkomt geen hartinfarct bij mensen met diabetes zonder symptomatische vasculaire aandoeningen. Dit bleek 2 jaar geleden al uit een studie in het BMJ (2008;337:a1840). Toch publiceren de Amerikaanse Diabetes Association, Heart Association en College of Cardiology Foundation nu in Circulation een advies waarin zij het gebruik van aspirine blijven aanbevelen als primaire preventie, ondanks dat zij zèlf aantonen dat het bewijs daarvoor ontbreekt. Lees de overwegingen in NTvG2010, nr 25: blz 1176
Dermatologie
• Urticaria is meestal geen allergische reactie
Urticaria (galbulten, netelroos) is een huiduitslag die ontstaat door degranulatie van mestcellen en gaat vaak gepaard met angio-oedeem. Omdat de mestcel een belangrijke effectorcel van IgE-gemediëerde allergie is, wordt urticaria door de meeste clinici beschouwd als een allergische reactie. Veel vaker ligt hier een infectie aan ten grondslag. In prospectieve studies naar de etiologie van acute urticaria bij kinderen werd 80% van de gevallen door een virale infectie veroorzaakt. Bij volwassenen ligt dit percentage rond de 40%. In een veel grotere, retrospectieve serie van 953 kinderen werd bij 48% van de patiënten een infectieuze oorzaak aangetoond, met name een virale bovensteluchtweginfectie of een gastro-enteritis. Een voedselallergie wordt slechts bij 11-23,5% van de patiënten als oorzaak van de urticaria gevonden. Chronische urticaria is meestal idiopathisch; een onderhoudsbehandeling met antihistaminica is aangewezen. Lees de klinische les in NTvG2010, nr 26: blz 1237
Boeken
• Het allergieboek: wegwijzer in leven met allergieën
Het allergieboek wil twee doelgroepen bereiken: de patiënt en zijn omgeving, alsook professionals, onder wie de huisarts. Na een inleidend hoofdstuk, waarin verschillende begrippen worden uitgelegd, volgen hoofdstukken met een overzicht van de verschillende allergische aandoeningen, voorbeeldfoto’s op de veroorzakers van allergieën, inzicht in de pathogenese en pathofysiologie van de allergische reactie, diagnostiek en behandeling van verschillende allergische aandoeningen besproken, de behandeling van allergie bij kinderen, tips met betrekking tot lifestyle en manieren waarop men kan omgaan met een allergische aandoening. Ten slotte worden adressen gegeven van websites en patiëntenverenigingen. Een mooi uitgevoerd boek met veel informatie over allergische aandoeningen en de behandeling daarvan, vooral geschikt voor professionals, aldus de recensent in het NTvG2010, nr 25: blz 1214
Nascholing:
Trends Kennistoets
De eerste versie van de Trends Kennistoets wordt u als demo aangeboden via www.paopractinet.nl. Heeft u de Trends goed gelezen? Maak dan de vragen. Wanneer u de toets met een voldoende afrondt, is dat geaccrediteerd met 2,5 uur (OA) en 2 uur (ZA).
Ketenzorg bij COPD: wat is uw rol?
Zoals u hierboven heeft gelezen, wordt ook binnenkort voor de behandeling van COPD integrale bekostiging ingevoerd. Om te zorgen dat de rol van apotheker bij de behandeling van COPD duidelijk is binnen de ketenzorg, heeft PAOFarmacie met Domus Sanitas een uitgebreid programma samengesteld: in 3 modules wordt u meegenomen van de theoretische achtergrond tot de dagelijkse praktijk bij de longarts. Meer informatie kunt u binnenkort vinden op www.paofarmacie.nl
Innovatieve technologien
Regelmatig leest u in de Trens over nieuwe “mab-jes” en “mib-jes”. Wat is de ratio achter deze technologisch nieuwe therapien en hoe kunnen ze farmacotherapeutisch optimaal worden ingezet? Hierover wordt in september een korte cyclus georganiseerd. Meer informatie over de data en onderwerpen op www.paofarmacie.nl
In gesprek met de patient
Op veler verzoek bieden we in september een vervolg aan op de Concordantie workshop. In deze 2 delige cursus wordt dieper ingegaan op “gezondheidsgedrag”: wat is dat? En hoe kan je het beinvloeden? En vervolgens hoe bespreek je dit met de patient? Het eerste deel van de cursus is op 22 september in Utrecht, informatie en inschrijvingen via www.paofarmacie.nl
In september begint weer een nieuwe cyclus Periodieke Analyse Individuele Farmacotherapie (PIAF). In deze cyclus leert u uw Farmacotherapeutische kennis te vertalen naar individuele patienten. Meer informatie en inschrijvingen via www.paofarmacie.nl
Meer informatie kunt u vinden op www.paofarmacie.nl
* Dr. F. Moolenaar, Farmacie, RU Groningen *
|
